SKC publiceert eerste Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland
De rol van georganiseerde criminaliteit in Nederland neemt toe doordat criminele samenwerkingsverbanden voorzien in maatschappelijke behoeften zoals wonen en zorg, doordat burgers en bedrijven een oogje dichtknijpen en doordat politici en beleidsmakers zich bewust en onbewust laten manipuleren. Dat staat in het Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland (DON), een rapport geschreven door het Strategisch Kenniscentrum Ondermijnende Criminaliteit (SKC) dat op 26 mei 2026 naar de Tweede Kamer is gestuurd.
In het Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland (DON) wordt ondermijning door georganiseerde criminaliteit geanalyseerd en worden vijf dreigingen geïdentificeerd die Nederland onder druk zetten. Ook zijn zogeheten systeemkwetsbaarheden beschreven die Nederland kwetsbaar maken voor georganiseerde criminaliteit.
Een nieuw perspectief op ondermijning
Het DON schetst een zo breed mogelijk beeld van ondermijning door georganiseerde criminaliteit en biedt aangrijpingspunten om ondermijning meer holistisch te benaderen. Hierbij staat de samenleving centraal in plaats vanuit alleen het perspectief van georganiseerde criminaliteit. Ondermijning tast namelijk op sluipende en vaak onzichtbare wijze de democratische rechtsstaat aan en vormt daarmee betonrot in de fundamenten van onze samenleving en een dreiging voor de nationale veiligheid.
Het rapport kijkt anders naar ondermijning door georganiseerde criminaliteit dan tot nu toe gebruikelijk was. Het geeft inzicht in de daadwerkelijke schade die in Nederland ontstaat door georganiseerde criminaliteit en in de manier waarop criminelen onder andere economische infrastructuren misbruiken en gebruikmaken van kwetsbaarheden in onze maatschappij.
Nederland onder druk door vijf dreigingen
Sociaal vangnet door georganiseerde criminaliteit
Criminele samenwerkingsverbanden spelen in op behoeften waar de overheid en bedrijven niet in willen of kunnen voorzien of waar een tekort aan is. Denk aan huisvesting, leningen maar bijvoorbeeld ook aan zorg en bepaalde medicijnen die alleen op recept verkrijgbaar zijn. Wanneer ze in die behoefte voorzien, levert dat hen niet alleen geld op. Het vergroot ook hun invloed en macht.
Olievlekwerking van betrokkenheid in de samenleving
Op middelbare scholen, en in een enkel geval zelfs op basisscholen, worden jongeren op geraffineerde wijze geronseld of verleid om een klus te verrichten waarmee ze snel geld kunnen verdienen. Georganiseerde criminaliteit trekt mensen aan die om wat voor redenen ook niet zo stevig in hun schoenen staan. Zo vinden deze criminelen op digitale platforms hun weg naar financieel of mentaal kwetsbare jongeren. 1 op de 8 jongeren is wel eens benaderd voor een criminele klus.
Beïnvloeding van besluitvorming en taakuitoefening door structurele manipulatie
Wanneer grote belangen van criminelen onder druk staan, zullen ze (lokale) besturen naar hun hand proberen te zetten. Zo hebben we in Nederland ervaren dat criminelen geen geweld schuwen, moordaanslagen plegen en journalisten of advocaten bedreigen.
Illegale opbrengsten vinden weg in de samenleving
Door illegale opbrengsten via complexe (inter)nationale constructies wit te wassen, krijgen criminele samenwerkingsverbanden voet aan de grond in de economie. Zij maken daarbij maximaal gebruik van traditionele banken, cryptoplatforms en ondergronds bankieren.
Toenemende schade door verwevenheid met statelijke of ideologische actoren
Wanneer buitenlandse inlichtingendiensten of terroristen gebruikmaken van de capaciteiten van criminele samenwerkingsverbanden, vergroot dit de maatschappelijke schade aanzienlijk. Statelijke actoren kunnen bijvoorbeeld criminelen ‘inhuren’ voor liquidaties van opposanten of voor sabotage.
Dit is het eerste dreigingsbeeld dat door het SKC is opgeleverd in opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Het DON dient als gemeenschappelijke basis voor strategie- en beleidsvorming voor de integrale aanpak van ondermijning en bewustwording. Het DON zal eens per twee jaar door het SKC gepubliceerd worden.